فلسفه سیاسى افلاطون و ارسطو

درگذشت استاد برجسته فلسفه و معارف اسلامی دکتر اسماعیل واعظ جوادی آملی موجب تأسف و تاثر عمیق اینجانب گردید. «پنج برابر وزن خودش را بلند می کرد» در بخش لطایف و معارف آمده است. برای نمونه ارسطو سعادت را چنین تعریف میکند: «فعالیت عقلانی توأم با عالیترین و کاملترین فضایل در تمام عمر» و استدلال میکند که «فضیلت ملکهای است که منحصرا موقوف به اراده ماست و متضمن حد وسطی از لحاظ ماست که از راه تعقل مشخص میشود» و به دو نوع اخلاقی و عقلانی تقسیم میگردد. شما میدانید که همه دانشها از فلسفه شروع شدهاند و پیشتازان فلسفه مثل افلاطون، ارسطو و حتی سقراط به یک معنا آدمهایی هستند که به آنها متخصص گفته نمیشود.

سؤال شما با همین اجمال و ابهام پرسش های متعددي را در درون خود نهفته دارد و نيازمند پاسخ مفصل و جامعي است. چون در واقع پرسش خودکشی به این پرسش برمیگردد که آیا زندگی من ارزش زیستن دارد یا ندارد؟ پاسخ مثبت دادن به این پرسش هم جهالت میخواهد هم جسارت؛ و نویسنده از اولی هرچه بخواهید دارد، از دومی نه. این نیاز، در برخی مواقع، آنقدر شدید میشود که تمرکز و آرام و قرار را از دل انسان سلب مینماید. راه مي رويد و صد قافله دل كثيف همراه شما نيست.

بدون فرض این گزاره، شما به تلفن جواب نمی دهید، زیرا آن را موهوم و در خواب و رویا می دانید. چه نکات و توصیه هایی در این راستا وجود دارد؟ به گزارش خبرگزاری حوزه، یکی از پر فراز و نشیب ترین مراحل علمی برای یک طلبه یا دانشجو، پایان نامه نویسی است که مشکلات و چالش هایی را به دنبال دارد و به همین دلیل «نشست بررسی وضعیت پایان نامه نویسی در حوزه» را با حضور «حجت الاسلام والمسلمین کمال الدین مظلومی زاده، دکترای فلسفه تعلیم و تربیت» و «حجت الاسلام والمسلمین سید موسی موسوی، دکترای تخصصی مطالعات زنان» در رسانه رسمی حوزه های علمیه برگزار کردیم تا از نظرات پیشنهادی و کارشناسی این دو استاد راهنما و داور پایان نامه های حوزوی با هدف کمک و ارائه راهکار و پیشنهاد به طلاب و فضلا و همچنین مسئولان حوزوی استفاده نماییم.

هلند بهشتی برای مدارا بود، جایی که دکارت میتوانست اندیشمندی اصیل و مستقل باشد بدون این که خطری به خاطر عقایدش او را تهدید کند یا مانند فیلسوف ایتالیایی لوسیلیو وانینی (1619-1585) که برای ارائه توضیحات طبیعی درباره معجزات در آتش سوزانده شد، در آتش بسوزد و یا ارتش و سپس تعقیبات ضد اصلاحات کاتولیک در جستجوی او قرار گیرد. در دینهای ابراهیمی مانند اسلام یا مسیحیت، باور بر این است که دنیا کشتزار آخرت است، و بر پایه کارهای ما در دنیا، در آخرت ما یا به بهشت میرویم یا به دوزخ. ج- در بررسی جایگاه ازدواج در اسلام و مسیحیت، هر یک پایگاهی اختصاصی برای ازدواج قائل است.

از دیدگاه اسلام با فراهم آمدن این اهداف، هم زمینهی شکوفایی توان نهفته و استعداد بالقوه در نهاد انسان مهیا میشود و هم ذخیرهای گران و سرمایهای بیپایان و جاودان (مانند تربیت نسل پاک و فرزند صالح) به بشریت ارزانی میشود. هدف انسان در زندگی، میتواند عامل محرک او باشد، هدفی که ممکن است مادی باشد، مانند بدست آوردن ثروت بیشتر، یا معنوی باشد، مانند به دست آوردن قدرت. به نظر آنها عقل فلسفی به نفسه نمیتواند منشأ دانش حقیقی درباره ماهیت جهان باشد، این عقل همچنین در بررسی امور تاریخی مانند سلسله وقایع، اعمال، دولتها، طبقات، امپراتوریها، بلاها و پیروزیها، ناکارآمد است.

حضرت در پاسخ فرمودند، برترین عملها در این ماه، تقوا پیشه کردن و اجتناب از انجام محرمات خداوند است. قرائتی، مجموعه فیش های تبلیغی 3، ص4) حجاب، درآیین مقدس حضرت ابراهیم و حضرت نوح ( علیه السلام) حائز اهمیّت بوده است. اینجانب این ضایعه تأسفانگیز را به خاندان محترم ایشان بهویژه اخوی گرامی و بزرگوار حضرت آیتالله جوادی آملی و نیز فرزند گرانقدرشان سرکار خانم دکتر فاطمه واعظ جوادی تسلیت عرض کرده و از درگاه حضرت احدیت برای آن مرحوم، رحمت واسعه الهی و برای بازماندگان صبر و اجر مسئلت مینمایم.

ح- اسلام در حالیکه اهداف ممدوح ازدواج را بیان کرده و انسانها را به آنها ترغیب مینماید، اهداف مذموم و ناشایست ازدواج را نیز بیان و انسانها را از اینگونه ازدواجها بر حذر میدارد. اسلام تنها به نیازهای جسمی انسانها توجه ندارد، بلکه به نیازهای روحی، روانی و معنوی انسانها نیز توجه دارد. متاسفانه مرحوم دکتر مهدی حائری نیز همین حرف مستشرقین را میزنند، خیلی دلم میخواست که ایشان حیات داشتند و به خدمت ایشان مشرف میشدم و این عرایض را به خدمت خود ایشان عرض میکردم. از دیگر مجلدات منتشر شده این مجموعه میتوان به «در باب حرف مفت»، «در جستوجوی معنا: چگونه زندگی کنیم؟

اولین راهکاری که از نظام آموزشی و از نظام حوزه باید اتفاق بیفتد، این است که آموزشهای خودمان را در حوزه باید پژوهشمحور کنیم. جهان بینی در اساس، یک نگرش به زندگی دانسته میشود. 3- فیلسوف در پی یافتن معنای جهان و چیستی آن است. مالک حسینی در بخشی از یادداشت خود بر این مجموعه نوشته است: «فکورترین انسانها اعتقاد داشتهاند که انسان بودن انسان به فکر است و انسان هرچه زندگی را بیشتر به فکر کردن بگذراند بهرۀ بیشتری از انسان بودن دارد و هرچه کمتر و کمتر به این فعالیت شریف مشغول باشد به دیگر همجنسان خود – که همان حیوانات عزیز باشند – نزدیک و نزدیکتر میشود.

بر اساس اين تعريف، هر چند وضعيت جلسه امتحان و محيط برگزاري آزمون نامناسب و دشوار و نابسامان باشد، اما موجب پوچی و بي هدف بودن اين محيط و حضور در آن نمي شود. در چنین نظامى سیاسى، در زمینه سیاست، هیچ کس بر اساس هرگونه برترى خویش بر دیگران، مدعى حقوق بیش تر نخواهد شد. اعضاى جوان تر خانواده چون مرغکانى که به دنبال مادر مى دوند، سر در پى او مى گذارند و هر قانونى که سرور خانواده وضع کند، مى پذیرند و بدین سان، در جامعه اى پادشاهى، که به مراتب عادل تر از هر جامعه پادشاهى دیگر است، به سر مى برند.»13 نمونه چنین جوامعى در یونان وجود داشت.

به خاطر هنر، میتوان لخت و عریان روی صحنه رفت، (البته از دیدگاه ایشان) و پوشیده تر و باکره تر بازگشت. او با استفاده از یک سیستم شک علمی، دانش ظاهری ناشی از قدرت، حواس و عقل را کنار گذاشت و مبانی معرفتی جدیدی را بر اساس این شهود که وقتی تفکر است، وجود جریان دارد را بنا کرد. توجه به این نکته خصوصاً برای ما ایرانیان اهمیت دارد، آن هم به دو دلیل: اول اینکه تفکر نیاکان نیکاندیش ما عمدتاً در آثار غیرفلسفی بروز یافته است – به رغم سنت فلسفی دیرپا و نسبتاً غنی و پویایی که داشتهاند؛ و اگر ما طالب فکر هستیم، نباید از آثار غیرفلسفی و خصوصاً ادبیمان غافل بمانیم.

ولی کدام گونههای فکر کردن اختصاص به انسان دارند؟ هر کدام از این صورت بندیها مسائل جدید و مختلفی را برای تبیین فلسفی به وجود میآورد. از گذشته مشاهده شده که برخی از اشخاص و مؤسسات وجود دارند که برای افراد پایاننامه مینویسند و تبلیغات آنان در فضای حقیقی و مجازی وجود دارد؛ آیا در حوزه هم شاهد چنین چیزهایی هستیم؟ برخی افراد ممکن است حجاب ظاهری داشته باشند، ولی عفاف و طهارت باطنی را در خویش ایجاد نکرده باشند.

در مورد اینکه هدف انسان از زندگی چیست، دیدگاههای مختلفی وجود دارد که در ادامهی این مطلب برخی از آن دیدگاهها را میخوانیم. رسیدن به کمالات شایسته انسانى به گونهاى است که جز با اختیار آدمی حاصل نمىشود؛ یعنى اینگونه نیست که چنین کمالى را بتوان بدون طى مسیر و انجام افعال اختیارى به انسان اعطا کرد؛ زیرا مرتبه وجودى این کمال، پس از افعال اختیارى و آزمایش فراوان است. اما فکر فلسفی، با همۀ تنوعش و همۀ شرافتش، البته که یگانه شیوۀ فکر کردن نیست و حاصل فعالیت فکری انسان صرفاً در آثار فلسفی بروز نیافته است.

دیدگاهتان را بنویسید