فلسفه ازدواج موقت در اسلام

به عبارت دیگر، این بخش از فلسفه، مستقیما انسان را در زندگی و امور عملی خود راهنمایی می کرد و به او می گفت که در شرایط خاص، چه چیزی بد و چه چیزی خوب است. مطلب تا جائیکه در یاد من مانده این بود که در نامه فرموده بودند آقای روشن از حکمای منزویاند و در گوشه انزوا مشغول تدریس آثار حکمای قدیم از قبیل فارابیاند و چقدر خوب است که دانشگاه تهران مقدمات دعوت رسمی از ایشان برای تدریس را فراهم کند.

به من گفتند کمی در مورد آقای روشن توضیح بده، گفتیم و نامهای مرقوم فرمودند.رئیس دانشگاه تهران مرحوم آقای دکتر ابولقاسم گرجی بودند. آقا میرزا یوسف اردبیلی و ثقةالاسلام شهید در کربلا بعد از فوت مرحوم فاضل اردکانی مدت مدیدی به درس شیخ زین العابدین مازندرانی رفته بودند – در جلسه صبح جمعه منزل ایشان که عدهای از علمای عصر همیشه حاضر بودند یکی از دوستان گفتند که آقای دکتر مهدی حائری یزدی از آمریکا به ایران تشریف میآورند چون آنجا مشغول به تحصیل بودند و صحبت کاندیداتوری ایشان برای ریاست جمهوری مطرح است.

ما بعدها دیدیم که جناب آقای دکتر سید مصطفی محقق داماد در مجله فرهنگستان علوم خاطراتی از دائی خود مرحوم آقای دکتر حائری نقل فرمودهاند از جمله همین داستان سید حیدر آملی؛ یعنی آقای دکتر حائری رحمةالله علیه نیز اسم سید حیدر را داخل این اساتید واسطه به نقل از آقا میرزا مهدی آشتیانی، استاد خود میآورند. مولفان کتاب، قلمرو فلسفه را به شش بخش تقسیم کرده اند: ما بعد الطبیعه، فلسفه ی اخلاق، فلسفه ی سیاست، فلسفه ی علم، فلسفه ی منطق و فلسفه ی زندگی.

البته تعریف ارسطو از عدالت در ارتباط با شهروندان دیگر است و مى گوید: «پس ما به یک معنا، عملى را عادلانه مى نامیم که غایتش تأمین و نگاه دارى سعادت و لوازم نیک بختى جامعه است.»29 باید افتخار و پول و دیگر امور به طور برابر، براى شهروندان تقسیم شوند و با عدالت تصحیحى، در امورى که به برخى اجحاف شده است، جبران مى شود. شايسته است خوانندگان گرامي با نظراتتان ما را دلگرم كنيد . او اعتقاد دارد که کاربرد فلسفه باید برای افرادی باشد که آگاهی کمی از اصل آن دارند و با استفاده از این دانش بتوانند در زندگی خود تغییرات بنیادینی ایجاد کنند.

دو مطلب دیگر نیز عرض میکنم و این گفتار را به پایان میبرم: یکی اینکه تاریخ فلاسفه ما در عصر افغان که از اواخر دوران صفوی تا اواسط و یا اوایل قاجار است؛ به لحاظ اینکه فتنه افغان این مملکت را بیچاره کرده بود تاریخ فلاسفه ما در آن ایام معلوم نبود. آیا ما واقعا میتوانیم در مقابل فلسفه ابن سینا علامت تساوی بگذاریم و بنویسیم ارسطو؟ آیا تاریخ یک هنر است یا یک علم؟ 2. ر.ك: محمدباقر المجلسی، بحار الانوار، ج67، باب 59، ص372، ذیل حدیث 18. عدهاى از فیلسوفان اخلاق غربى نیز در تعریف فضایل اخلاقى گفتهاند: ملكات یا ویژگىهایى هستند كه كاملاً ذاتى نباشند؛ همة آنها باید دستكم تا حدى بهوسیلة تعلیم و ممارست و یا شاید با موهبت به دست آمده باشند (ر.ك: ویلیام کی.

فلسفه اخلاق قرار گرفتهاند. تیچمن و اوانز در این کتاب، که اخیرا بازبینی شده و مطالب آن تفصیل یافته است، شاخه های مختلف فلسفه را آن گونه که در دنیای انگلیسی زبان امروز مورد مطالعه قرار می گیرد، به زبانی ساده معرفی می کنند. بله من هم اقرار میکنم و بالاتر از اقرار ادعا میکنم و اثبات میکنم که فلسفه اسلامی متجلی در شفا و اسفار نه اسلامی محض است و نه یونانی محض و برآمده تفاعل این دو است و در کنار این، یک فلسفه اسلامی بالمعنی الاخص هم داریم که اگر خدا انشا الله به ما توفیق بدهد، در مقام بیان آن هستیم.

به اعتقاد او، وقتی که ما انسانها اینگونه به وقایع و پیشامد ها نگاه کنیم، یعنی درک کنیم که همه چیز در جهان به ضرورت اتفاق می افتد، به نوعی ادراک شهودی از کل طبیعت می رسیم. ما میتوانیم تاریخ فلاسفه بنویسیم از آتن به تهران در قوس نزول یا از تهران تا آتن در قوس صعود، به حمدالله این اتفاق افتاده است. وی با مطالعه انتقادی صحیح می کوشد تا عقاید و شناخت ما را درباره جهان و انسان ارزشیابی کند. آنطور که دوستان و شاگردان ایشان میدانند، وقتی ایشان به کانادا و آمریکا میروند با اینکه به لحاظ فقهی مجتهد مسلم بودند و به لحاظ فلسفی هم حکیم درجه اول، اما از کلاس اول دوره لیسانس فلسفه در کلاس مینشینند و تا دوره دکتری درس میخوانند.

مثلاً چون آب به صورت هوا درآید، از یک سو به آخرین درجه لطافت آبی، و از سویی به نخستین درجه فشردگی هوایی می رسد. چون میتوانستند با تلفن بگویند. لذا از جمله اهداف مستقیم ازدواج، تشکیل خانواده و از جمله اهداف با واسطهی آن، تأمین محبت، مهربانی و مودت همسران و فرزندان نسبت به یکدیگر و دیگران است. بر بال قلم شامل «بیداری اسلامی، در فلسفه سیاسی امام خمینی رحمه الله»، «بازخوانی بشارت های انبیاء علیهم السلام، به ظهور و بعثت پیامبر آخر الزمان صلیاللهعلیهوآله» و «بررسی نسبت جهانی سازی و تربیت اسلامی، فرصت ها و تهدیدها» است.

نقیض دو کلی که میان آنها نسبت تساوی وجود دارد نیز، متساوی است. این کتاب نیز یکی دیگر از آثاری است که کریچلی در آن به تفصیل درباره مرگ و نیستی، با تکیه بر ادبیات، فلسفهورزی کرده و یک بازخوانی نوین از روابط میان ادبیات و فلسفه ارائه میدهد. گفتگوهای فراوانی میان فیلسوفان ذهن برپاست که اگر حالات ذهنی همان حالات مغزی یا کارکردی باشند، این گونه حالات چگونه میتوانند از سویه التفاتی (معناشناسی و درونمایه) برخوردار شوند؟ چگونه میشود منظومه فلسفی مبتنی بر ثنویت یا حداقل فلسفه طبیعی که البته صحبت مابعدالطبیعه نیز درون آن هست، به کشور یا محیط توحیدی که اسباب تفکر در آن است وارد شود و هیچ تغییری نکند!

دوگانه انگاران برای روشنگری آن گاهی به اصالت علت موقعی، گاهی به در هم کنش گرایی و گاهی هم به اصالت همراستایی روی آوردهاند اما هیچیک از اینها نتوانستند روشنگری ای از این وابستگی نشان دهند. با این همه، پذیرش وابستگی ذهنی برای همهٔ نظریات درباره وابستگی ذهن و تن از دوگانه انگاری گرفته تا فیزیکالیسم دردسرساز شدهاست. از دید مفهومی بودن ذهن دیگر را میپذیریم. به سخن دیگر، هر جسمی از حیث جسم بودن، بالفعل و از حیث قابل بودن برای حرکت، بالقوه است.

پس هر فردى تنها در یک فن مهارت دارد. این ویژگی جنسی و فراگیر زیرشاخههای بسیاری دارد. فهم درست فلسفی از این مفهوم فراگیر درونمایه، نه تنها برای فلسفهٔ ذهن و روانشناسی بنیادی است؛ که برای نظریهٔ شناخت و متافیزیک نیز ارزشمند است. البته فهم متعارف ما از ذهن با یک نظریه مانند ترمودینامیک قابل قیاس نیست تا همانند این مفهوم قابل تحویل و فروکاهی باشد. آیا معنا در زندگی وجود دارد و تنها باید آن را کشف کرد و یا اینکه هر کس باید معنای زندگی را جعل کند، بنابراین یا در زندگی چیزی وجود دارد که کشف شده و ما باید تنها از آن با خبر شویم و یا اینکه معنایی در کار نیست و ما باید خودمان این معنا را کشف کنیم.

اینجا اشاره کنم که این سه نامآور یونانی علاوه بر هندسه اقلیدسی به علم شناخت علم (epistemology) نیز اشراف داشتند؛ علمی که آن را پیش شرط فلسفه یا حکمت میشناختند. نمونه های عملی و توضیح این سه قسم و موارد آن برای همه ما تا حدودی روشن و واضح است و نیاز به تفصیل زیاد ندارد. در مقابل سه نوع حکومت مطلوب یعنى پادشاهى، اریستوکراسى و جمهورى، سه حکومت منحرف به نام هاى تیرانى، الیگارشى و دموکراسى وجود دارند. برعکس در این بحث یک تفاهم عمومی وجود دارد و آن اینکه تفسیر کمتر از واقعیت قطعی است و در مورد یک مدرک تاریخی سؤالهای تاریخی و منطقی متعددی میتوان پرسید.

البته هولناک است. اگر کسانی فکر ميکنند که فلسفه به زندگی آنها آرامشی را ميدهد که در زندگی هرروزی و تکراری وجود دارد، صددرصد اشتباه میکنند. تااینکه داستان رسید به سالی که یونسکو برای ابن سینا جلسهای گرفت. «صفات اخلاقی شیعه در عصر غیبت؛ از آیت الله جوادی آملی» و «جلوه های ساده و پیچیده سکولاریسم، با نظر به عملکرد رسانه ملی» را در بخش نقد حال می خوانید. 2. بهصورت جاعل نظام اخلاقی مشروع. پيغمبر اكرم صلي الله عليه و آله خشمگين شده برخاست به نزد وي آمد . وی دوره مقدمات تحصیلات حوزوی را طی سالهای ۱۳۴۶ تا ۱۳۴۹، نزد حجت الاسلام کمالی، “محمدزادهٔ مزینانی”، “علی افخمی (افخمرضایی)”، “آیت الله مجتهد زنجانی نجفی”، “آیت الله عبد الصمد خویی” و در تهران فرا گرفت و سپس برای ادامهٔ تحصیل در تابستان سال ۱۳۴۹، به قم مهاجرت کرد و در مدرسهٔ علمیهٔ “آیت الله العظمی گلپایگانی” که نخستین مرکز آموزشی تحت برنامه و جدید حوزهٔ قم محسوب می شد پذیرفته و به تحصیل مشغول شد.

نکته دیگر که شاید کمتر کسی اطلاع داشته باشد و البته من هم این موضوع را شنیدهام و ضامن صحت و سقم آن نیستم؛ در ایام انقلاب روزی در منزل آقای میرزا هادی خان حائری رحمۀ الله علیه که هیچ ربطی به آقای شیخ عبد الکریم حائری ندارند – دوستان مستحضر باشند که حائری در حقیقت یعنی کربلایی و اشخاصی که حائری خوانده میشوند منتسب به کربلای معلیاند. آیینی که نتوان آن را با دلیل و برهان بیان کرد، چگونه قابل عرضه است؟ مردی با این عظمت بیاید و بگوید که اشتباه کردم و حق با شما بود.

از این هم که الحمدللَّه اساتید بزرگوار قم این توفیق را پیدا کردند که چنین محصول باارزشی را تقدیم حوزه کنند، خوشحالم؛ منتها مجدداً توصیه میکنم که این حرکت را تداوم دهید و پیش بروید تا انشاءاللَّه خدای متعال هم کمک کند. آی. تی. (مؤسسه فناوری ماساچوست)، درباره هوش مصنوعی چنین میگوید: دانشی که دستگاهها را به انجام کارهایی وامیدارد که اگر آن کارها از آدمی سرزنند، نیازمند هوش خواهند بود (۱۹۶۸). و «بالمعنی الاخص» منظومهای فلسفی مبتنی بر خود اسلام است که تفصیل آن بماند. فرنک جکسن بر پایه دریافتهای ذهنی -مانند رنگ- آزمونی فکری را برگزار کرد تا نادرستی فیزیکالیسم را نشان دهد.

دیدگاهتان را بنویسید