علت جنگ ایران و عراق چه بود؟

با وجود این، در سال 1982، هم تلاش های شورا را برای پذیرش بیشتر مسئولیت های امنیتی و هم آغاز همکاری جامع امنیتی وزیران دفاع را برای تکمیل ابتکارات دیپلماتیک شورا شاهد هستیم. بر مبنای فصل دوم این پیشنویس «اسطاطوسکو اوپریزندم» مبنای مصالحه قرار میگرفت؛ امری که پذیرش آن به­معنای گام نخست ایران در عقبنشینی از ادعای خود بر ایالات اشغالی بود. همچنین وزیر خارجه ایران در نامه مفصّلی به دبیرکل ، از قطعنامه های شورا، از آغاز تا آن زمان ، انتقاد کرد و بر آمادگی ایران برای اجرای قوانین بین المللی و انسانی تأکید نمود و طرح ۸ مادّه ای دبیرکل را مبنای مناسبی برای این کار دانست (رجوع کنید به ولایتی ، ۱۳۸۰ ش ، ص ۱۶۲ـ۱۶۳). در قرارداد مذکور، ساز و کار کامل و جامعی برای حل اختلاف در باره تفسیر یا اجرای عهدنامه و سه پروتکل و ضمایم آن پیش بینی شده بود و دولت عراق بی آنکه به هیچ یک از راههای پیش بینی شده در آنها (شامل مذاکرات مستقیم ، مساعی جمیله دولت ثالث دوست ، دادگاه داوری و تعیین داورها یا سر داورها توسط رئیس دیوان بین المللی دادگستری ) متوسل شود، این اصول را نقض نمود: اصل احترام به تمامیت ارضی و تغییرناپذیر بودن مرزها، اصل وفاداری به عهد و حرمت معاهدات و حل مسالمت آمیز اختلافات و متوسل نشدن به زور، و اصل تناسب .

شاه می کوشید نفوذ ایران را در سر تا سر منطقه گسترش دهد و به مناطق مورد ادعای برخی کشورهای حوزه ی خلیج فارس حمله کند. اعمال فشار ایران بر کویت از راه های گوناگون این کشور را برای عدم واگذاری امتیاز به عراق قانع کرد. مکانیزم های آنها جای دیگری است، و همان چیزی است که در سال های گذشته درباره آن صحبت کردیم و هنوز هم وجود دارد: فشار اقتصادی، محاصره اقتصادی، که لبنان را به عنوان یک دولت، ملت و مردم به سقوط اقتصادی.. در آن زمان، دو جزیره بوبیان و وربه با توجه به اهمیت استراتژیکشان برای بغداد بسیار مهم بودند و کویتی ها برای مصالحه در این زمینه زیر فشار قرار داشتند. اهمیت جزایر در افکار عمومی درک نشده بود. تا زمان برگزاری سومین اجلاس سران شورای همکاری خلیج فارس در بحرین در نوامبر 1982، توجه شورا به اصرار ایران بر ادامه جنگ متمرکز بود.

نیروهای ایران هر سه محور را به کار گرفته بودند و شناسایی محور جدید و یافتن ابتکاری نو به زمان نیاز داشت و ازاین رو، سپاه ترجیح داد جبهه جدیدی بگشاید تا با به دست آوردن زمان ، در خلال آسیب رساندن به سازمان رزمی ارتش عراق به طرح جدیدی برسد (محسن رشید، ص ۶۹). سال ۲۰۱۳، دستکم یکی از ایرانیهایی که برای سپاه پاسداران ایران کار میکرد، غیرقانونی به سیستمِ سدِ آبی نیویورک نفوذ کرد، هرچند ظاهرا هیچ خسارت مستقیمی رخ نداد. این خواسته شورا در جولای 1982 نیز که از موضع عراق مبنی بر عقب نشینی از قلمروی ایران به مرزهای بین المللی و آمادگی برای حل اختلاف از راه مذاکرات دیپلماتیک که حقوق دو طرف را تضمین می کند، اظهار رضایت می کرد، تکرار شد. اقدامات دیپلماتیک شورای همکاری خلیج فارس باعث شد که شورا به دو هدف زیر دست یابد: نخست، این که دولت های عرب خلیج فارس خود را در وضعیتی دیدند که از هر دو طرف درخواست کردند با استفاده از فرصت های موجود اختلافات خود را بر اساس برابری حل و فصل کنند. پس از نخستین اجلاس سران شورای همکاری خلیج فارس در می 1981 در ابوظبی، این شورا اعلام کرد که خلیج فارس باید عاری از منازعات بین المللی باشد.

این شورا از تلاش های مربوط به پایان دادن جنگ بین ایران و عراق و توقف خونریزی مسلمانان و نقض صلح و ثبات منطقه حمایت کرد. در واقع، هرچند سعودی ها نتوانستند کشورهای دیگر را نیز برای پرداخت کمک های بیشتر به عراق قانع نمایند، اما توانستند انقلاب اسلامی ایران را تهدیدی علیه شورا معرفی کنند. در نتیجه، بغداد باید از تمام کمک های ممکن جهان عرب برخوردار شود. در نتیجه، شورا بر نقش سازمان کنفرانس اسلامی به عنوان میانجی حل اختلاف دو کشور متخاصم تأکید کرد. دوم این که، کشورهای عضو شورا تصمیم گرفته بودند تا سال 1982، بخشی از مسئولیت حل این مشکل منطقه ای را به همراه بخشی از جهان اسلام تقبل کنند و در نتیجه، شاخص های صلح مورد نظر خود را در زمانی که بر ایران و عراق نفوذ اندکی داشتند، گسترش دهند. پس از این عملیات و با فتح خرمشهر، جریان عملیات تغییر یافت و ایران حالت تهاجمی به خود گرفت که با موفقیت درخور توجهی همراه شد.(8) پس از دومین جلسه نشست اضطراری سوم وزیران امورخارجه که به 30 می در ریاض تغییر داده شده بود، بیانیه رسمی بر موضع شورا در پایان دادن به خونریزی مسلمانان و تلاش های کمیته مساعی جمیله سازمان کنفرانس اسلامی برای میانجیگری تأکید کرد، اما برخلاف سیاست های گذشته، شورا به ویژه از جمهوری اسلامی ایران خواست تا به ابتکارات صلح عراق پاسخ مثبت دهد و در زمانی که کل جهان اسلام در معرض حملات صهیونیسم قرار دارد از این فرصت تاریخی به منزله نقطه عطفی استفاده کند.

دیدگاهتان را بنویسید