تحقیق درباره اخلاق توصیفی و اخلاق هنجاری

یعنی سختگیر و خردهگیر نباشید، که حتما زن نصف مهر را مطالبه کند، و شوهر نیز بیش از نصف آن را پرداخت نکند. اینکه حس میکنی اخلاق یکی خوب نیست و بهش تذکر میدی و اون خودش رو تغییر میده نشونه دوست داشتنه اما اگه دیدی تغییری نکرد اینو بفهم که شاید دوست داشتنش نسبت به تو اونقدرا هم که باید واقعی و پررنگ نیست وگرنه حتما برات تغییر میکرد و اندکی هم که شده عوض میشد. این گونه احادیث که بر حسب ظاهر، جبر در زندگی را میرسانند و انسان را تابع سرنوشتی میدانند که از پیش تعیین شده است، بر فرض صحّت صدور، باید به گونهای توجیه یا تأویل برده شوند، وگرنه مردود شناخته میشوند؛ زیرا برخلاف ظاهر بلکه صریح قرآن کریم هستند و با عقل و فطرت، و حکمت در تکلیف ناسازگار میباشند.

آنها سعادت را در دست یافتن به لذایذ زندگی مادی میدانند و اخلاق که جنبه معنوی دارد، از این دیدگاه مردود شناخته شده است. و علم اخلاق، که اغلب با حذف کلمه علم از ابتدای آن به طور مطلق بکار می رود، علمی است که با شناساندن صفات نیک و بد و اعمال درست و نادرست اخلاقی، انسان ها را به کسب صفات نیک و انجام اعمال درست توصیه می کند و راه کارهای عملی این مهم را بیان می کند. البتّه همانطور كه گفته شد، گاه به آثار عملى و افعال ناشى از اين صفات نيز واژه «اخلاق» اطلاق مى شود؛ مثلا، اگر كسى پيوسته آثار خشم و عصبانيّت نشان مى دهد به او مى گويند: اين اخلاق بدى است، و بعكس هنگامى كه بذل و بخشش مى كند مى گويند: اين اخلاق خوبى است كه فلان كس دارد؛ در واقع اين دو، علّت و معلول يكديگرند كه نام يكى بر ديگرى اطلاق مى شود.

علّامه طباطبایی در یک مقایسه ی بین این اخلاق با دیگر مکتب های اخلاقی به وجه تشابه ، تمایز و تفاوت این دو نوع مکتب دنیوی و اخروی می نویسد : اخلاقی که در طول تاریخ مطرح بوده است ناظر به سعادت دنیوی است. بلكه دو گرايش است، يكي تمايل به تعالي و فرار از امور پست و ديگري تمايل به فرو رفتن به شهوات. دانشمندان در تأثير رفتار در پديد آوردن خوى آدمى، مى گويند: اگر يك تكه كاغذ، پارچه و يا لباس را تا كنيم، آنها گرايش به باز شدن دارند. رسول الله صلی الله علیه و آله درباره وی فرمود: «او از کسانی است که خوش خویی و سخاوتش، او را به سمت بهشت کشانید».

رفتار سازمانی درباره نحوه ی برخورد مردم، افراد و گروه ها در سازمان ها بحث می کند . گروه اشقیا در آتش بسوزند، و گروه سعداء در بهشت متنعم گردند. کتاب جادوی اخلاق خوب نوشتهی هادی گودرزی، به صورت کامل و گام به گام و با استناد به احادیث و روایات، به بررسی چگونگی خلاقانه اندیشیدن در باب مسائل اخلاقی میپردازد. افراط در این شیوه به جایی رسیده که به صورت رسمی و قانونی از تمایل به جنس موافق و همجنسگرایی حمایت میشود. از این رو، تلاش هیچ کس بیهوده و بدون پاداش نخواهد بود.

از دیدگاه قرآن، هرگونه تلاش انسان، بویژه در راه رسیدن به سعادت و کمال، به نتیجه میرسد و در صورت پیگیر شدن به هدف مطلوب خواهد رسید. انسان مسلمان با نظر در سیره عملی داعیان و عالمان ربانی در آینه صفحات تاریخ شوق کمال معنوی را در خود می یابد و با امید و اطمینان به امکان پذیر بودن کمالات معنوی روی به تلاش می آورد. زیرا برخورد منفی و توام با تندی و خشونت، زمانی مذموم و ناپسند است که پای بیاعتنایی به دین و ارزشهای والای آن در میان نباشد وگرنه رنجیدن نزدیکترین افراد به انسان نیز اگر به دلیل حفظ ارزشها و پایبندی به آن باشد، نه تنها زشت نیست، بلکه در ردیف مهمترین وظایف شرعی و از مراتب نهی از منکر است.

در این جهان با دشواری روز میگذرانند، و کیفر آخرت سختتر و با تداوم بیشتر خواهد بود. هر که درونی پاک و آراسته دارد، از روز نخست بر همان آفریده شده، و هر که درونی تیره و آلوده دارد، از پایه آفرینش اوست. راه هدایت و زندگی سعادت بخش را به شما ارائه خواهیم داد، پس هر که آن را پیروی کند، گمراه و سرگردان و تیره بخت نخواهد گردید و هر که از آن رو گردان شد هر آینه زندگی دشواری را خواهد گذرانید و در روز واپسین با چشم و دل کور بهپا خیزد.

خداوند در این آیه، حکمی را که مطابق عدل است بیان داشته که هیچ کدام از زن و شوهر حقِّ سرپیچی از آن را ندارند و آن، بازگشت به «نصف المهر» است. ارزشمند تر از همه اینها این است که خوش اخلاقی باعث خواهد شد که درجه معنوی شما بالاتر برود و محبوب در نزد خداوند شوید. 2-اكمل المومنین ایماناً احسنهم خُلُقاً؛ كاملترین مومنان از نظر ایمان كسی است كه اخلاقش از همه بهتر باشد. یکی دیگر از ویژگی های اخلاق اسلامی این است که مسیر رشد اخلاقی را بر همه انسان ها به طور مساوی گشوده می داند این ویژگی ناشی از انسان شناسی اسلامی و تربیت اسلامی است تربیت اسلامی شرایطی سنی و محیطی و معرفتی افراد را در نظر دارد به همین دلیل و پاداش و کیفر هر فرد به تناسب شرایط اوست تناسب پاداش و کیفر با شرایط هر فرد موجب می شود هیچ گاه انسان حرکت به سوی کمال را دیر نمی شمارد و گمان نخواهد کرد به سبب شرایط ویژه ای که دارد به کمال نخواهد رسید.

این مردان بزرگ به اندازه ای خوش اخلاق و خوش برخورد بودند که نه تنها هر انسان حقیقت جویی را جذب می نمودند، بلکه گاهی دشمنان را نیز شرمنده خود می نمودند و منقلب می ساختند. کلیت جامعه ما با شیب قابل ملاحظه ای دچار سقوط اخلاقی شده است. چنین کسی از زندگی لذّت نمیبرد و پیوسته با نگرانی دست به گریبان است. همان گونه که جنبه جسمانی انسان به تغذیه نیاز دارد، جنبه روحانی او نیز نیازمند تغذیه است، و تغذیه روح، همان رعایت اصول اخلاقی است. قلم سرنوشت همان گونه که در ازل رقم زد، تغییرپذیر نیست و هرگونه کوشش، پس از سابقه تقدیر، میسّر نمیباشد.

بدینسان از دیدگاه قرآن، انسان در انتخاب راه اصلح، خود مختار است و هیچ گونه قهر و جبری در کار نیست. لذا خود را به این اخلاق سود آور عادت دادند و فرزندانشان را هم بااین اخلاق به خوبی بار آوردندکه تلاشی حقیقی، بررسی شده و منظم برای آن به عمل آورده شده و می شود،و عملاً در متن زندگی مردم خوش سیما و نیکو می نماید. اگر گذشت داشته باشید، به پرهیزکاری و تعهد اخلاقی نزدیکتر است. وجود ادیان مختلف در جهان یک واقعیتی است که هم در زمان پیغمبر اکرم وجود داشته است و هم امروز وجود دارد.

این بحث در فلسفهی هنر نیز مطرح است که آیا زیبایی چیزی در خود شیء است یا نه ما قرار داد کرده ایم که فلان حالت زیبا باشد. یعنی: این تیرگی درونی، که از آن سخن میگویند، بر اثر کارهای زشتی است که به آن دست زده و آن را برای خود فراهم ساختهاند؛ بنابراین، شقاوت باطنی که از آن یاد میکنند، دستاورد خود آنان است. دارندگان ایمان، دلهایی آکنده از آرامش به یاد خدا دارند. یاد خدا همواره آرامش بخش دلهاست. کسانی که در زندگی خدا را باور داشته، پیوسته کارهای نیک انجام دهند، هر آینه بهترین مردمان میباشند.

این آیات همگی این حقیقت را یادآور میشوند که نتایج کارهای انسان ـ خوب یا بد ـ هدر نمیرود و به خود او باز میگردد. همین تکلیف، دلیل بر آن است که انسان، خود نقش مؤثری در راه رسیدن به هدف دارد و گرنه محال است که خداوند تکلیفی کند که راه رسیدن به هدف آن تکلیف بسته باشد، یا انجام آن تکلیف ممتنع باشد. خداوند میفرماید: «وأَنْ لَیْسَ للانسانِ إلاّ ما سَعَی. آیا دستورات ما بر شما عرضه نمیشد، و شما (از روی درک و اختیار) آن را تکذیب نموده، زیر بار تکلیف نمیرفتید؟ پیامبر(ص) اسلام را به آنان عرضه کرد، ولی نپذیرفتند، بنابراین به جرم توطئه بر علیه اسلام آن دو تن را محکوم به اعدام نمود.

در آن روز، مردم دو دستهاند: برخی شقی و نگونبخت، و برخی سعید و خوشبخت. در کنار تمرکز و توجه به خصوصیات مثبت دیگران باید ویژگی های منفی شان را نیز نادیده بگیریم. مبهم گذاشتن، كنجكاوي مخاطب را بر ميانگيزاند و او را به دنبال سخن ميكشاند. خلاصه سخن این که اخلاق از دیدگاه اسلام، پشتوانهای مستحکم برای تنظیم روابط خانواده، و جامعه و حتی روابط بین الملل به شمار میرود و هیچ گاه و در هیچ مورد، مسأله اخلاق و معنویت و کرامت انسانی، نادیده گرفته نشده است و این یکی از امتیازات والای شریعت الهی میباشد. بنابراین، به این معنا چیزی به نام “اخلاق اسلامی” یا “اخلاق لیبرالی” وجود ندارد.

در این مقاله سعی کرده ایم که متون زیبا و جذابی در رابطه با اخلاق نیکو را با شما به اشتراک بگذاریم. سپس در صدد بیان رعایت فضیلت آمده و آنان را به مراعات آن فراخوانده است. عدل، همان رعایت قوانین عدل الهی است که برای تنظیم حیات، مشخص گردیده، ولی در کنار آن، مسأله «احسان» نیز مطرح میشود که رعایت جوانب اخلاقی است. 4 ـ تفاوت در نتیجه: تفاوتی که علّامه طباطبایی بین اخلاق بشری و دینی می بیند این است که تعلیم دینی ، علاوه بر مزیّت واقع بینی که در بر دارد ، اوّلاً مبدأ پیدایش یک رشته اخلاق فاضله و ملکات شریفه ی انسانی است که بر اساس همان واقع بینی استوار است ، مانند خوش بینی ، بردباری ، قوّت قلب ، شهامت نفس و بالاخره اتّصال به یک نیروی شکست ناپذیر نامتناهی.

از اینرو، از دیدگاه قرآن، راه رسیدن به کمال، که هدف نهایی تربیت دینی و اخلاقی است، همان ایمان و عمل صالح است. در بحثهاي اخلاقي توجه به آنها مفيد است. به طور کلی انسان ها هر یک دارای ویژگی های خاص اخلاقی هستند که فکر، گفتار و رفتار آنها را شکل می دهد. ناسزایش می گفتند، بر بدنش سنگ می زدند و خاکستر داغ بر سرش می ریختند و او برای هدایت آنها دعا می کرد. «کار نیکو کردن از پرکردن است.» کسی که میخواهد به هنر، حرفه، مهارت یا صفتی دست یابد، باید پیاپی مصادیق آن را تجربه کند، برای کسب یک صفت تنها آرزو یا دعا کردن کافی نیست، اقدام عملی متعدد شرط ضروری تحصیل این توانمندیها است.

در منطق مادیگرایان، جایگاهی برای اخلاق وجود ندارد، بلکه آن را مخلّ به حیات، و مانع از رسیدن به لذتهای زندگی میشمارند. در برابر، از دیدگاه قرآن و تعالیم اسلامی، اخلاق از جایگاهی والا برخوردار بوده و سراسر زندگی انسان را فرا گرفته است. بافرض این مقدمات، در گام نخست خوبست که در قلمرو آنچه اخلاق اسلامی خوانده میشود، میان دو نوع از ارزشها تمایز بنهیم: نوع یا سطح اول را می توان “ارزشهای متعالی” نامید، یعنی ارزشهایی که در این نظام اخلاقی بنیادین است و بر سایر ارزشهای آن نظام تقدم و اولویت دارد.

دیدگاهتان را بنویسید