اصول مهم در تربیت کودکان، نظر دکتر هلاکویی

در تربیت کودک یک ساله بایستی کودک در محیطی قرار بگیرد تا به آسانی بتواند رفتار درستی از خود نشان دهد به این معنا که محیط خانه باید طوری آراسته شود تا ضمن اینکه کودک در اطراف گشت و اکتشاف میکند، هم ایمنی او و هم ایمنی لوازم و اموال شما حفظ شود. «مثل الذین ینفقون اموالهم فی سبیل الله کمثل حبه انبتت سبع سنابل فی کل سنبله مئه حبه و الله یضاعف لمن یشاء و الله واسع علیم .» (بقره/162) «مثل کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق میکنند همانند بذری هستند که هفت خوشه برویاند که در هر خوشه، یکصد دانه باشد و خداوند آن را برای هر کس که بخواهد (وشایستگی داشته باشد) دو یا چند برابر میکند (ازنظر قدرت و رحمت) وسیع و (به همه چیز) دانا ست .

وقتی هم که بزرگ می شود کم کم، آن طور نیست که آن دیکتاتوریهای بزرگ را داشته باشد. اگر به کودک گفته اید که حق ندارد پیش از شام یا ناهار بیسکوئیت یا هله هوله بخورد، نباید هرگز حتی وقتی زیاد گریه و پافشاری می کند به او اجازه این کار را بدهید. در این میان، برخی از عادت ها مانند اعتیاد به مواد مخدر – به دلیل آثار زیان باری که همزمان بر جسم و روح انسان به جا می گذارند – اهمیت بیشتری دارند. که یکی از این مسائل بحث تعلیم و تربیت کودک و فرزندمان است. یکی از بهترین الگوهای تعلیم و تربیت فرزندان، اهل بیت (ع) و تربیت نبوی و حضرت علی (ع) و حضرت زهرا (س) است که از نسل آنها ۹ ستاره درخشان و حضرت حجت (عج) در آسمان امامت و ولایت درخشیدهاند.

در این میان، آنگاه که سخن بر سر تربیت انسان باشد، انسان شناختی و نوع نگاه هر مکتب به حقیقت انسان، پایهها و اساس تعلیم و تربیت در آن مکتب را بنا میکند. رسالت آن پیامبر(ص) آسمانی و پیشوایان نورستیز با این موانع است. سپردن مسئولیتها و امور مربوط به خود فرزندان و متناسب با سن و روحیهی آنها، تلاش کودکان را برای کسب موفقیت و مسئولیت پذیری به دنبال خواهد داشت. همراه با تلاش در کتک زدن و هل دادن در موقعیتهای مختلف او توجه بسیاری را به خود جلب میکند!

با توجه به این زمینهها واستعدادها، انسان رو به سوی کمال مطلق دارد و همواره در صدد صعود به مدارج عالی انسانی است و از رسیدن به هیچ درجهای سیری نمیپذیرد. ارتباط عاشقانه بین شما و کودک و تعامل یک به یک با او، پایه و اساس مهارت های فکری عالی او را فراهم می کند و والدینی که مراقبت کنندگان حساسی هستند “به سرعت و به طور مناسب به سیگنال های کودک پاسخ می دهند” و “یک پایگاه امن” برای کودکان فراهم می کنند تا دنیا را کشف کنند.

«عند اکرمکم عند الله اتقیکم » نتیجه این که: خداوند بسیاری از خطابهای خود را متوجه «ناس» و بعضاً اهل کتاب نموده و خطابها را منحصر در «ایمانداران» ننموده است، زیرا پروردگار با کتاب و نبی مرسل خود میخواهد، خاکیان را از ناسوت به لاهوت برساند. متخصصین با تحقیقات در مورد کودکان به این نتیجه رسیده اند که هرچه در سنین پایین به نیازهای کودکان توجه بیشتری شود ظرفیت یادگیری آنها افزایش پیدا کرده و می توانند در زندگی موفق تر عمل کنند. اگر کودک دوست دارد از دسته های مبل بالا برود، به جای داد زدن، او را روی زمین بگذارید و با اسباب بازی با هم بازی کنید یا برایش کتاب بخوانید.

در امر تربیت کودکان از نظر دکتر هلاکویی ابتدا پدر و مادر خود باید آموزش ببینند و اصولی و علمی عمل کنند نه اینکه هرطور دوست دارند به امر تربیت بپردازند. پس اگر آشنایی با کودکان و دنیای زیبای آنها برای شما جذاب و دوست داشتنی باشد و صبوری جز خصوصیات اخلاقی شما باشد و همچنین بسیار خلاق و با حوصله باشید این رشته می تواند رشته مناسبی برای شما باشد و می توانید در این رشته موفق باشید. یا با سوئیچ و یا با طناب انداختن و کشیدن به دنبال خود. در تعریف تربیت این است که تربیت، فراهم کردن زمینه رشد کامل تواناییهای هر کس ـ در حد توان ـ به عنوان فرد و نیز عضو جامعهای مبتنی بر همبستگی و تعاون است؛ تربیت از تحول اجتماعی جدا نبوده، بلکه خود یکی از نیروهای تعیین کننده آن است.

در دوره جنینی و پس از تولد تا دو سالگی، از میان اعضای خانواده، تأثیر مادر بسیار برجسته تر و بلكه تأثیری بی بدیل است؛ چه اینكه فرد چه در دوره جنینی و چه در دوره شیرخوارگی، بیشترین تماس و ارتباط را با مادر دارد. پدري با دو فرزند خود شرفياب محضر رسول اكرم – صلي الله عليه و آله – بود. امام باقر – عليه السلام – فرمود: حفظ اطفال از خطرات و انحرافها در صلاحيت و شايستگي (وظيفه) پدران آنها است. حدیث تربیتی برای کودکان در این پست از سایت تفریحی سماتک تهیه و گردآوری شده است همچنین حدیث پیامبر درباره تربیت کودک و چند حدیث تربیتی کودکان از امام علی (ع) بیان شده است.

به اعتقاد دکتر فرهنگ هلاکویی سه سال اول زندگی کودک از نظر روانشناسی و تربیتی بسیار حائز اهمیت است و حدود یک سوم شخصیت فرد را میسازد. از همین رو در گذشته و در فرهنگ یونان قدیم که دفاع از وطن و سرزمین بالاترین ارزش قلمداد میشد، آماده سازی فرد برای فداکاری در راه سرزمین را هدف از تربیت تلقّی میکردند. سوالی مطرح است که چرا خداوند به جای نام بعضی افراد نام امت را برده است؟

هرچند که از منظر قلمرو شمول، تزکیه نسبت به تربیت، تنگنایی مفهومی دارد؛ زیرا تزکیه تنها ناظر به تربیت اخلاقی است و نه سایر گونههای تربیت؛ همچون پرورش و تأمین همه جانبه نیازهای مادی و جسمی انسانها، به ویژه عهدهدار بودن مستقیم تربیت فیزیکی تربیت شوندگان و گویا به همین دلیل است که در قرآن کریم، آنگاه که از تربیت کنندگان در دو ساحت تربیت مادی و معنوی، همچون خداوند، والدین و یا نقش فرعون در تربیت موسی سخن میگوید، با واژه «تربیت» یاد میکند، اما آنگاه که از نقش تربیتی پیامبرسخن میگوید، واژه «تزکیه» را به کار میبندد؛ چرا که حوزه تربیتی پیامبر به تزکیه و پیرایش معنوی انسانها محدود میشود، حال آنکه کارکرد تربیتی سایر مربیان که قرآن از آنها یاد کرده است، شامل هر دو بُعد مادی و معنوی تربیت میگردد.

این آیات و سایر آیات شریفه قرآن که برشماری آنان در طاقت این پژوهش نمیگنجد، جملگی از شأن ربوبیت خداوند به مفهوم فراهم سازی بستر و زمینه رشد و کمال موجودات و از جمله انسانها در دو ساحت نیازهای مادی و معنوی خبر داده است. قال یا آدم انبئنهم باسمائهم فلما انباهم باسمائهم قال الم اقل لکم انی اعلم غیب السماوات و الارض و اعلم ما تبدون و ما کنتم تکتمون.» «سپس، علم اسماء (علم اسرارآفرینش و نامگذاری موجودات) را همگی به آدم آموخت، بعد آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود اگر راست میگویید اسامی اینها را بر شمرید.

شما باید برای از اکنون به بعد برنامه ریزی کنید. هیچ گاه زور و اجبار غیرضروری را به فرزندان خود تحمیل نکنید وبیش از اندازه آن ها را خسته نکنید تا مجبور شوند دست به مخالفت های شدید بزنند و بهتر است به جای متوسل شدن به زور با محبت فراوان با کودکتان برخورد کنید. شما در این رشته به صورت کلی با مسائل مربوط به کودکان آشنا خواهید شد به طور مثال در پایه دهم مراقبت از سلامتی کودک را آموزش می بینید در پایه یازدهم پرورش مهارت های کلامی کودک و علاوه بر آن پرورش مهارت های کلامی،ارتباطی و مشارکتی کودک را آموزش خواهید دید.

اما همین چند جمله در عمل چنان بر والدین دشوار است که گاه فاصله آن ها تا تربیت صحیح فرسنگ ها دور است. هرچه از جزئیات حقیقی فاصله بگیریم به سمت علم تربیت پیش می رویم و هرچه به جزئیات نزدیک شویم به حوزه فن تربیت نزدیک شده ایم. بر اساس یک نظرسنجی که از نوجوانان 13 تا 19 سال انجام شده، نزدیک به 30 درصد والدین این نوجوانان به تلفن همراه خود معتاد بودهاند. این شغل نیز به نوبه خود از اهمیت زیادی برخوردار است. برخی دیگر نیز ممکن است نظری مخالف داشته باشند و برخوردی قاطعانه را ترجیح بدهند زیرا معتقدند در این صورت از کودک رفتار قابل قبول سر خواهد زد.

کارهایی که کودک در انجام دادن آن مقاومت میکند مانند استحمام یا لباس پوشیدن را به صورت بازی در آورید. تربیت دارای اهداف گستردهای است، زیرا به تمامی جنبههای جسمی و روحی انسان توجه دارد و در پی آن است که استعدادهای گوناگون بشر را بارور سازد. راغب اصفهانی بر آن است که: «الرَّبُّ فی الأصل: التربیة، و هو إنشاء الشیء حالاً فحالاً إلى حدّ التمام» (راغب اصفهانی،/184) «تربیت، دگرگون کردن گام به گام و پیوسته هر چیز است، تا آنگاه که به انجامی که آن را سزد برسد.» و بیضاوی، تربیت را «به کمال رساندن و ارزنده ساختن اندک اندک هر چیز» دانسته است.

دیدگاهتان را بنویسید